Outcome Measurement ทันใจ

3. ตารางเครื่องมือวัดผล

ทุกตัวมี MCID ยกเว้น TUG กับ BBS ที่พบแค่ MDC และ Boston FSS ยังไม่มีใครคำนวณ MCID ค่าทุกตัวมาจากหน้าที่เปิดอ่านจริง ส่วนใหญ่มาจาก Rehabilitation Measures Database (SRA) ของ Shirley Ryan AbilityLab ซึ่งอ้างงานต้นฉบับทุกค่า
ตัวเขียว = ค่าที่น่าจะตรงกับคนไข้ รพ.ชุมชนมากที่สุด ICF ที่ติด [ต้นฉบับ] มาจาก Table I ของ Grover ที่เหลือจัดเอง

ความเห็น: ถ้าต้องเลือกค่าเดียวต่อเครื่องมือมาใช้เป็นเกณฑ์ "ดีขึ้น" ในแอพ ให้ใช้ค่าตัวเขียว แต่ควรเก็บทั้ง MDC และ MCID ไว้คู่กัน เพราะตอนนี้ BBS กับ TUG มีแค่ MDC

ช่อง "วิธี" ที่เขียนว่าไม่ระบุ แปลว่าหน้าที่เปิดอ่านไม่ได้บอกไว้ ถ้าจะใช้อ้างอิงทางการต้องเปิดงานต้นฉบับเอง

1. ต้นฉบับพูดอะไร (Grover, AAPM&R)

บทความนี้เป็นภาพรวมระดับแนวคิด ไม่มีตัวเลข MDC/MCID ของเครื่องมือใดเลย อ่านได้ฟรีโดยไม่ต้องเป็นสมาชิก ผู้เขียนคือ Prateek Grover เผยแพร่ 4 ส.ค. 2017 อัปเดตล่าสุด 7 พ.ค. 2026 (ต้นฉบับ, Table I)

ICF 3 ระดับ: Body structure/function (impairment), Activity (limitation), Participation (restriction) เครื่องมือหลายตัวครอบคลุมมากกว่า 1 ระดับ ผู้ตรวจประเมินมักวัด impairment กับ activity ส่วน PROMs จับ participation
คุณสมบัติเครื่องมือที่ดี: Validity (ตอบคำถามที่ตั้งไว้), Reliability (ไม่ขึ้นกับคนวัด), Sensitivity (จับการเปลี่ยนแปลงได้), Generalizability, Feasibility ต้นฉบับใช้คำว่า sensitivity ไม่ใช่ responsiveness
Floor/ceiling: อยู่ใต้หัวข้อ Generalizability ยกตัวอย่าง FIM ที่มีระดับ modified independent ช่วยลด ceiling และ Rivermead Mobility Index ที่มี ceiling effect
MDC / MCID: MDC คือการเปลี่ยนแปลงที่เล็กที่สุดที่ไม่ใช่ measurement error ส่วน MCID คือการเปลี่ยนแปลงที่เล็กที่สุดที่มีความหมายทางคลินิก ไม่มีตัวเลขตัวอย่าง
Gain / Efficiency: พูดถึง FIM ไม่ใช่ Barthel: FIM gain = FIM จำหน่าย − FIM แรกรับ, FIM efficiency = FIM gain ÷ LOS (จาก UDSMR 2006) ส่วน Barthel ถูกพูดถึงแค่ว่า FIM สร้างมาแทน และอยู่ใน core dataset ของ stroke
FIM ไม่เป็นเส้นตรง: ช่วง 1–2 และ 6–7 หนักกว่าช่วงกลาง 3 เท่า FIM 60 ≈ ต้องช่วย 4 ชม./วัน, FIM 80 ≈ 2 ชม./วัน และ ≥100 ≈ ไม่มีภาระการดูแล
PROMs: จับ participation ได้ดี แต่เก็บหลังจำหน่ายยาก มีงานหนึ่งที่ใช้ CAT แล้วมีคนยอมร่วมที่ 4 สัปดาห์ราว 21% และตอบครบราว 1/3 ไม่มีคำว่า PROMIS
GAS: มีแค่บรรทัดเดียวว่า Goal Attainment Scale ช่วยลดช่องว่างระหว่างเป้าที่ตั้งกับที่ทำได้ ไม่มีวิธีให้คะแนน

เครื่องมือที่ต้นฉบับเอ่ยชื่อและที่ต้นใช้อยู่ ได้แก่ NPRS, SPADI, QuickDASH, ODI, NDI, WOMAC, TUG, BBS (14 ข้อ), 6MWT (เป็น submaximal aerobic capacity) ทุกตัวไม่มีค่า MDC/MCID กำกับ

2. เทียบกับ infographic (Rehab PMK)

ตัวเลข 6MWT "MDC 25 ม. / MCID 35 ม." ไม่ได้มาจากต้นฉบับ เพราะต้นฉบับไม่มีตัวเลข MDC/MCID เลย ตอนนั้นไม่มีรูป infographic มาด้วย จึงเทียบได้แค่ตัวเลขนี้

6MWT MCID ~35 ม.: ต้นฉบับ: ไม่มี
แหล่งอื่นที่ใกล้เคียง: stroke 34.4 ม. (Tang, Eng & Rand 2012, n=22, chronic) และ 34 ม. (Fulk & He 2018, subacute stroke ที่เดินช้า <0.40 m/s, anchor = SIS) · SRA
6MWT "MDC 25 ม.": ต้นฉบับ: ไม่มี
ไม่พบ MDC 25 ม. ใน SRA (MDC ต่ำสุดที่เห็นคือ 33.5 ม. ใน Alzheimer และ 34.4 ม. ใน chronic stroke) ที่เจอคือ MID 25–33 ม. ใน COPD (ERS/ATS, Singh 2014) · ATS

ความเห็น: เลข 25 ม. น่าจะเป็น MID ของ COPD ที่ถูกเรียกเป็น MDC ส่วน 35 ม. น่าจะเป็นค่าของ stroke สองเลขนี้จึงมาจากคนละกลุ่มผู้ป่วย ถ้าเป็นอย่างนั้นจริง ตัวอย่างนี้จะทำให้เข้าใจผิดว่า MCID มากกว่า MDC เสมอ ทั้งที่ใน stroke เอง MDC (34–37 ม.) ใกล้กับ MCID (34 ม.)

จุดที่มักผิดเวลาสรุปต่อ: ต้นฉบับใช้คำว่า sensitivity ไม่ใช่ responsiveness, พูดถึง FIM gain/efficiency ไม่ใช่ BI gain และไม่มีคำว่า PROMIS

4. ฉบับสั้นสำหรับงานภาคสนาม

ฉบับสั้นที่มีหลักฐานชัดมี 2 ตัว คือ QuickDASH กับ KOOS-12 ส่วนหลังและคอ ไม่พบฉบับสั้นมาตรฐานที่เปิดยืนยันได้

บริเวณ	ฉบับเต็ม	ฉบับสั้น	หมายเหตุ
แขน ไหล่ มือ	DASH 30 ข้อ	QuickDASH 11 ข้อ	มี MCID แยกตามบริเวณ (ดูตารางข้อ 3) ใช้แทน SPADI ได้ถ้าอยากใช้แบบเดียวทั้งแขน แต่ไม่พบฉบับไทย
เข่า	KOOS 42 ข้อ, WOMAC 24 (ไทย 22)	KOOS-12 (Gandek 2019), KOOS JR	ไม่พบ MDC/MCID ของ KOOS-12 และไม่พบฉบับไทย ถ้าต้องการเกณฑ์พร้อมใช้ modified Thai WOMAC คุ้มกว่า
หลัง	ODI 10 หมวด	ไม่พบ	ODI สั้นอยู่แล้ว ส่วน STarT Back ที่ต้นฉบับเอ่ยถึงเป็นเครื่องมือคัดกรอง ไม่ใช่ outcome
คอ	NDI 10 ข้อ (≤ 5 นาที)	ไม่พบ	NDI เร็วพอใช้ภาคสนามได้
ความสมดุล / เดิน	BBS 14 ข้อ (15–20 นาที)	TUG (< 3 นาที)	TUG มีแค่ MDC (stroke 2.9 วิ)

ความเห็นสำหรับเยี่ยมบ้าน: ใช้ NPRS กับทุกคน บวก PROM 1 ตัวตามบริเวณ ผู้ป่วย IMC ใช้ BI กับ TUG เพราะทำที่บ้านได้ด้วยเก้าอี้กับนาฬิกา ส่วน 6MWT ต้องมีทางเดิน 30 ม. ซึ่งบ้านส่วนใหญ่ไม่มี

5. BI Gain / BI Efficiency

ต้นฉบับให้สูตรไว้สำหรับ FIM เท่านั้น การใช้กับ BI คือเอาสูตรเดียวกันมาใช้ (เป็นความเห็น)

BI Gain = BI_{จำหน่าย} − BI_{แรกรับ}
BI Efficiency = BI GainLOS (วัน)

ข้อควรระวัง

คะแนนเป็น ordinal แต่ละช่วงห่างไม่เท่ากัน ต้นฉบับบอกว่า FIM ช่วงปลายหนักกว่าช่วงกลาง 3 เท่า BI ก็น่าจะมีปัญหาแบบเดียวกัน จึงเอา gain ของคนที่ baseline ต่างกันมากมาเทียบกันตรงๆ ไม่ได้
คนที่เริ่มที่ 18–20 เพิ่มได้แค่ 0–2 (ceiling) gain เฉลี่ยจึงต่ำทั้งที่คนไข้ดี ต้องแยกกลุ่มตาม BI แรกรับก่อนสรุป
LOS ที่สั้นทำให้ efficiency สูงเกินจริง คนที่ถูกส่งต่อหรือเสียชีวิตก่อนจำหน่ายต้องรายงานแยก ห้ามตัดทิ้งเงียบๆ
Gain < 1.85 ไม่ถึง MCID ของ stroke (Hsieh 2007) และอาจเป็นแค่ error (SEM 1.45)

ควรรายงานคู่กัน (ความเห็น): BI แรกรับ, BI จำหน่าย, LOS (median), จำนวนที่ติดตามได้/หลุด และ % ผู้ป่วยที่ gain ≥ 2 ซึ่งตีความได้ตรงกว่าค่าเฉลี่ย (BI เป็นจำนวนเต็ม จึงปัด 1.85 เป็น 2) อีกตัวที่ใช้กันคือ effectiveness = gain ÷ (20 − BI แรกรับ) ซึ่งแก้ปัญหา ceiling ได้ แต่ยังไม่ได้เปิดอ่านงานต้นฉบับของสูตรนี้

เยี่ยมบ้าน (ไม่มีวันนอน) · ความเห็น ไม่พบมาตรฐานกลาง

ตัวหาร = จำนวนวันระหว่างการประเมินครั้งแรกกับครั้งล่าสุด แล้วรายงานเป็น gain ต่อ 30 วัน ซึ่งอ่านง่ายกว่าต่อวัน
หรือใช้ตัวหาร = จำนวนครั้งที่เยี่ยม ซึ่งสะท้อนภาระงานของ PT ได้ดีกว่า
รายงานคู่กับระยะเวลาหลัง onset เพราะช่วง 3–6 เดือนแรกคนไข้ฟื้นเองได้มาก ถ้าไม่มีกลุ่มเทียบจะแยกผลของการเยี่ยมออกมาไม่ได้

แหล่งอ้างอิง

ทั้งหมดเป็นหน้าที่เปิดอ่านจริง หน้า PubMed/PMC หลายหน้าติด captcha จึงใช้ SRA ซึ่งอ้างงานต้นฉบับแทน รายการที่ติดป้าย "ชื่อเรื่อง" คือเปิดเนื้อหาไม่ได้ ยืนยันได้แค่ว่ามีงานนี้อยู่